Controles op schijnzelfstandigheid zorgen voor onrust
Hoe kan ik als mkb-aannemer op een juridisch juiste manier samenwerken met zzp’ers? Een vraag waarop het antwoord niet 1-2-3 te geven is, zo bleek tijdens een ledenbijeenkomst van bovatin dit voorjaar in Veenendaal. Daarin stond de verscherpte controle op schijnzelfstandigheid centraal. De aanwezige aannemers en zelfstandige tegelzetters konden daar ook in gesprek met medewerkers van de Belastingdienst en het ministerie van SZW.
In de bouw- en infrasector is vaak sprake van een langdurige samenwerking tussen aannemers en zzp’ers Die relaties zijn voor de Belastingdienst aanleiding om sinds 1 januari van dit jaar intensief te controleren op schijnzelfstandigheid. Tijdens de bijeenkomst bleek dat die controles leiden tot de nodige onrust, vooral omdat niet duidelijk is wat precies wel en niet kan en mag in de relatie tussen de opdrachtgever en zzp’er.
Onderdeel van het team
Om te schetsen waar de valkuilen zitten, presenteerden beleidsmedewerker
David van Swol van de Aannemersfederatie Nederland en juridisch adviseur Teus Zanen van bovatin twee praktijkvoorbeelden van veelvoorkomende samenwerkingsvormen. In de eerste werkt de zzp’er samen met medewerkers
van de opdrachtgevers aan hetzelfde project. Daar voert hij hetzelfde werk uit als de werknemers van de opdrachtgever. Ook de werktijden zijn gelijk en de opdrachtgever zorgt voor de inkoop en levering van de benodigde materialen. De instructies
voor het werk komen eveneens van de opdrachtgever.
“In dit geval is er sprake van een duidelijke gezagsverhouding en werkt de zzp’ers als een medewerker in loondienst. Hij is een extra onderdeel van het vaste team. Bovendien loopt de zzp’er in dit voorbeeld geen financieel risico, dat ligt volledig bij de opdrachtgever”, zo verduidelijkte Van Swol.
Negen wegingscriteria
Bij een controle kijkt de Belastingdienst naar
de volgende criteria:
de aard en duur van het werk
de manier waarop het werk en de werktijden zijn bepaald
de mate waarin de werkzaamheden en de zzp’er onderdeel zijn van de organisatie
de eventuele verplichting het werk persoonlijk uit te voeren
de manier waarop afspraken tot stand zijn gekomen
de manier waarop de beloning is bepaald en wordt uitbetaald en de hoogte daarvan
het risico dat de zzp’er loopt
de mate waarin de zzp’er zich als ondernemer gedraagt.
Voor eigen rekening en risico
In het tweede voorbeeld neemt de zzp’er het werk aan op basis van een vaste aanneemsom en heeft daarvoor een offerte gestuurd. Daarnaast bepaalt hij zelf hoe en binnen welke werktijden hij het werk uitvoert. Zanen: “De opdrachtgever mag wel
zeggen wat de zzp’er moet doen, maar niet hoe. Daarnaast is de zzp’er zelf verantwoordelijk voor het eventueel herstellen van klachten en loopt hij het ondernemersrisico. Er is in dit geval geen sprake van een gezagsverhouding en de zzp’er werkt op basis van een vooraf overeengekomen aanneemsom.”
Hoewel de medewerkers van de Belastingdienst niet wilden toezeggen dat de tweede casus bij een controle altijd wordt goedgekeurd, is die in de basis wel goed. “We beoordelen de samenwerking op negen verschillende criteria die allemaal even zwaar wegen. Het werken voor eigen rekening en risico behoort daartoe, maar is niet zaligmakend”, zo zei een van de belastinginspecteurs.
Zijn collega van SZW voegde toe: “Werken in onderaanneming is altijd toegestaan, dat geldt ook voor zzp’ers. En dan heb je het dus over het zelfstandig aannemen van een project of afgebakend
onderdeel van een totaalproject.”
Voorwaarden vastleggen
Kick Scholten, die eerder dit jaar al namens de afdeling Noord-Holland een bijeenkomt over schijnzelfstandigheid had georganiseerd, wilde van de aanwezige ambtenaren weten waarom een boer wel zonder problemen zijn producten aan één supermarkt mag leveren. Het grote verschil is dat die boer producten levert aan de supermarkt en geen arbeid.
Scholten gaf vervolgens aan voorlopig nog niet zonder zzp’ers te kunnen. “Zo huur ik voor het leggen van slabs altijd een gespecialiseerde zzp’er in. Dat werk vraagt echt om een specialist met eigen gereedschap. Ik zet mijn medewerkers liever in op de andere werken. Die zzp’er zeg ik wel wat hij moet doen, maar niet hoe hij het werk moet uitvoeren. Dat weet hij zelf wel.”
Zanen reageerde met de suggestie voor deze klussen ook een aannemingsovereenkomst op te stellen. “Dan heb je de voorwaarden waaronder je samenwerkt in ieder geval vastgelegd.”
Veelkoppig monster
Een vraag die veel aanwezigen op de lippen lag, was wat het doel van de controles van de Belastingdienst precies is. “Dat is vooral het tegengaan van oneerlijke concurrentie. Veel zzp’ers werken al jaren voor zichzelf, maar betalen geen premie voor hun pensioen en arbeidsongeschiktheidsverzekering. Mede daardoor kunnen ze zich tegen lage uurtarieven verhuren en vormen ze ook uw concurrent”, zo hield aan van de ambtenaren de aanwezigen voor.
Een collega benadrukt: “We zijn niet op jacht, het arbeidsrecht bepaalt of iemand werknemer of zzp’er is. Het grootste deel van premiebetalend Nederland doet het goed. We hebben echter gezien dat de afgelopen jaren de schijnzelfstandigheid een
veelkoppig monster is geworden. Door daar intensiever op te controleren, willen we verschillende sectoren waar vaker sprake is van schijnzelfstandigheid bewegen om de regels na te komen. Er moet in die sectoren weer een gezonde arbeidsmarkt komen.”
Stoppen met zzp’ers?
Van Swol legde de aanwezigen de optie voor om als tegelzetters helemaal te stoppen met het inhuren van zzp’ers. “Net zoals de kinderopvang, steigerbouw en beveiligingssector hebben
gedaan. Die hebben alle samenwerking met zzp’ers beëindigd.” Een keuze die door sommige aanwezige tegelzetters wel mogelijk werd geacht, maar niet op korte termijn. Voorzitter Gerard Reus van bovatin erkende de uitdaging. “Als ik jonge tegelzetters spreek, hoor ik vaak dat ze voor zichzelf willen beginnen. Dat geldt ook voor de buitenlandse tegelzetters die in ons land werken. Zij gaan liever in Duitsland of een ander land werken dan hier in loondienst. Het is nu voor tegelzetbedrijven belangrijk om te weten hoe we volgens de regels met zzp’ers kunnen samenwerken, want we worden er allemaal een beetje nerveus van.”
Volgens de ambtenaar van SZW is en blijft het inhuren van zzp’ers goed mogelijk. “Omschrijf daarbij wel heel duidelijk de afspraken en voorwaarden en blijf weg bij interpretaties van de regels en discussie daarover. Nogmaals, je mag een zzp’er altijd in onderaanneming laten werken.” Afsluitend liet Reus weten dat ondernemer die twijfelen over de overeenkomst met en zzp’er deze kunnen voorleggen aan de Aannemersfederatie en bovatin. “Wij hebben in overleg met de Belastingdienst een modelovereenkomst opgesteld. Die kan als getoetste basis gebruikt worden. En mocht er iets aan de door jullie opgestelde overeenkomst ontbreken, zullen we dat melden zodat je weet dat de afspraken kloppen.”
Daarna bedankte Reus de aanwezigen voor het openhartig delen van hun vragen en ervaringen en de ambtenaren voor hun inhoudelijke inbreng. ■
